"Калі хочам дзяржаву ўнукам мы пакінуць...": палеміка вакол уніі Вялікага княства Літоўскага з Польшчай у другой палове XVI стаголлзя

Abstract

У артыкуле разглядаецца грамадска-палітычная палеміка сярэдзіны XVI ст. паміж прыхільнікамі розных мадэляў уніі Вялікага княства Літоўскага і Польскага каралеўства. На фоне цяжкай вайны з Масквой і заняпаду дынастыі Гедзімінавічаў актывізаваліся дыскусіі аб будучым дзяржаўным ладзе. Аналізуюцца аргументы польскага боку (С. Ажахоўскі, П. Скарга), якія абгрунтоўвалі неабходнасць інкарпарацыі ВКЛ і дамінавання польскіх "свабод". Проціпастаўляюцца погляды літоўскіх мысліцеляў (А. Ратундус, А. Волан), якія адстойвалі раўнапраўны саюз і суверэнныя правы княства. Асобна вылучаюцца ўмераныя пазіцыі (А. Ф. Маджэўскі, М. Стрыйкоўскі) адносна цэнтралізацыі і агульнасці лёсу. Паказана, як гэтая палеміка спрыяла пошуку кампрамісу, замацаванага Люблінскай уніяй.